تصرف عدوانی

تصرف عدوانی به معنای اعم، عبارت است از خارج شدن مال از ید مالک یا قائم‌مقام قانونی او بدون رضای وی یا بدون مجوز قانونی. «تصرف» به معنای سلطه و اقتداری است که شخص به طور مستقیم یا به واسطه غیر، بر مالی دارد و «عدوان» نیز در لغت به معنای ظلم و ستم آشکار است.

رضایت نداشتن مالک یا عدم اذن قانونی او باعث تحقق عدوان است که این نوع تصرف در ماده ۳۰۸ قانون مدنی بیان شده است. مستند قانونی تصرف عدوانی از جنبه کیفری ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی است.

در این مقاله شما را با مفهوم تصرف عدوانی آشنا می سازیم و شرایط قانونی آنرا بطور کامل بیان میکنیم.

تصرف عدوانی در قانون

تصرف عدوانی بنا به ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی چنین تعریف شده است که اگر شخص یا اشخاصی اموال غیرمنقولی را از تصرف مالک که قبلا ان ملک متعلق به او بوده با زور و غلبه تصرف کند یا وارد شود رفع تصرف شده و از یک تا ۶ ماه حبس محکوم میشود واگر این تصرف با سلاح صورت پذیرد مجازات عامل یا عاملان از یک تا سه سال حبس می باشد.

در ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی آمده که «هر کس به وسیله صحنه‌سازی از قبیل پی‌کنی‌، دیوارکشی‌، تغییر حد فاصل‌، امحای مرز، کرت‌بندی‌، نهرکشی‌، حفر چاه‌، غرس اشجار و زراعت و امثال آن به تهیه آثار تصرف در اراضی مزروعی اعم از کشت‌شده یا در آیش زراعی‌، جنگل‌ها و مراتع ملی‌شده‌، کوهستان‌ها، باغ‌ها، قلمستان‌ها، منابع آب‌، چشمه‌سارها، انهار طبیعی و پارک‌‌های ملی‌، تاسیسات کشاورزی، دامداری و دامپروری، کشت و صنعت، اراضی موات و بایر و سایر اراضی و املاک متعلق به دولت یا شرکت‌های وابسته به دولت ‌یا شهرداری‌ها یا اوقاف و همچنین اراضی، املاک، موقوفات و محبوسات و اثلاث باقیه که برای مصارف عام‌المنفعه

تصرف عدوانی در قانون

اختصاص ‌یافته یا اشخاص حقیقی یا حقوقی به منظور تصرف یا ذی‌حق‌ معرفی کردن خود یا دیگری‌، مبادرت کند یا بدون اجازه سازمان ‌حفاظت محیط زیست یا مراجع ذی‌صلاح دیگر مبادرت به عملیاتی کند که موجب تخریب محیط زیست و منابع طبیعی شود یا اقدام‌ به هرگونه تجاوز و تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در موارد مذکور کند، به مجازات یک ماه تا یک سال حبس ‌محکوم می‌شود.

 عنصر مادی تصرف عدوانی

در حقوق جزای عمومی، عنصر مادی جرم تصرف عدوانی به عنوان جرم مستمر محسوب می‌شود. جرم مستمر به جرمی گفته می‌شود که در حقیقت عنصر مادی آن در طول زمان استمرار پیدا می‌کند. به این معنا که از زمانی که فردی به تصرف عدوانی ملکی اقدام می‌کند تا زمانی که خلع ید و رفع تصرف به عمل بیاید، این جرم در حال ارتکاب است و پس از رفع تصرف و خارج شدن ملک از ید متصرف، جرم پایان می‌یابد. در صورتی که شرایط تحقق این جرم احراز شد، کیفرخواست صادر و پرونده به دادگاه ارسال و حکم صادر می‌شود.

بخوانید...
حق طلاق زنان از منظر قانون مدنی

اما آنچه که در ماده ۱۶۱ ق.آ.د.م آمده است در دعاوی تصرف عدوانی باید ثابت شود که موضوع دعوا، قبل از خارج شدن ملک از تصرف، کماکان در اختیار مالک بوده و یا مورد استفاده بدون رضایت توسط متصرف عدوان صورت گرفته و یا برخلاف حق و قانون و اذن و اختیار این اقدام انجام شده است متأسفانه در بعضی از شکایات غیرفنی که توسط اشخاص مختلف به مقام قضائی تقدیم میشود.

عنصر مادی تصرف عدوانی

تلفیق دعوی تصرف عدوانی و ممانعت از حق و مزاحمت از هم تفکیک نشده و چنانچه هر یک از این موارد مشخصاً طرح دعوی نشوند قاضی بنا به استدلال و توضیح و استنباط قضایی و قانونی رد دعوی را صادر مینماید و این امر به تصور باطل شاکی نوعی دور زدن قانون یا بی اعتباری تلقی میشود که اگر قبل از شکایت به مفهوم هر یک از موارد دوگانه توجه میشد نه وقت قضات فهیم تضییع میگردید و نه درک ناصحیح شاکی از مفهوم شکایت موجب می شد که مستأصل و یا دستگاه قضائی را بناحق متهم سازند.

چند نکته درخصوص دعوای تصرف عدوانی:

مالک بودن یا نبودن خواهان در این دعوی بی تأثیر است صرف متصرف بودن وی در گذشته دلیل بر این ادعاست.

۱-همینطور در مورد خوانده، مالک بودن یا مالک نبودن وی تأثیری در نتیجه دعوی ندارد.
۲-مال متنازع فیه حتماً غیرمنقول است و در مورد اموال منقول مصداق ندارد.
۳-دعوای تصرف عدوانی از ناحیه مستأجر ، مباشر و خادم، کارگر و هر کس که به نمایندگی و
یا به امانت مال غیر را متصرف است به قائم مقامی از مالک قابل طرح است.
۴-دعوای تصرف عدوانی خارج از نوبت رسیدگی می شود.

تفاوت تصرف عدوانی در پرونده‌های جزایی و حقوقی

تفاوت عمده‌ای که تصرف عدوانی در پرونده‌های جزایی با تصرف عدوانی در پرونده‌های حقوقی دارد، این است که در پرونده‌های حقوقی، اثبات مالکیت فرع بر این قضیه است یعنی ابتدا باید مالکیت احراز شود، سپس دادگاه حکم به رفع تصرف دهد.این در حالی است که سیستمی که قانونگذار در ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی درباره پرونده‌های جزایی تصرف عدوانی به کار می‌گیرد، بر خلاف این است و نیازی به اثبات مالکیت وجود ندارد.

تفاوت تصرف عدوانی در پرونده‌های جزایی و حقوقی

جنبه حقوقی و کیفری

در رسیدگی قضایی به رفع ید عدوانی بر مال غیرمنقول، خواهان (مدعی رفع)  اختیار دارد یا از طریق اقامه دعوی حقوقی خواسته­ ی خویش را پیگیری نماید یا از طریق رسیدگی کیفری؛ ولیکن با این تفاوت، در صورتی که طرح دعوای حقوقی نمود دیگر قادر به طرح دعوای کیفری نمی­ باشد ولیکن اگر طرح دعوای کیفری نمود می­ تواند از طریق مراجع حقوقی نیز خواسته ­ی خویش را مطالبه نماید. حال رسیدگی به دعوای تصرف عدوانی به طرق ذیل می ­باشد: الف- اقامه دعوی حقوقی با طرح اثبات تصرف سابق و مطالبه مال (رفع ید) ب- اقامه دعوی کیفری با طرح اثبات مالکیت در کنار سایر ارکان قابل تحقق است.

بخوانید...
دستورالعمل اجرایی ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری

الف- رسیدگی حقوقی

در طرح دعوای حقوقی تصرف عدوانی، خواهان با رعایت ارکان تصرف عدوانی بدون نیاز به اثبات مالکیت خویش بر مال غیرمنقول اقامه دعوی نماید؛ بدین نحو که در ماده­ ی ۱۶۱ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر شده « در دعاوی تصرف عدوانی، خواهان باید ثابت نماید که موضوع دعوا حسب مورد، قبل از خارج شدن ملک از تصرف وی مورد استفاده ایشان بوده و بدون رضایت او و یا به غیر وسیله ­ی قانونی از تصرف وی خارج شده است». پر واضح است، خواهان تنها با اثبات سَبق تصرف خویش دیگر نیازی به ارائه سایر ادله ندارد و محکمه نیز به همین امر و شناسایی تصرف مؤخر خوانده بسنده می­ کند.

اما خواهان مطابق با ماده­ ی ۱۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی می­ تواند در صورت وجود سند مالکیت به منظور تحکیم مدعای خویش آن را ارائه دهد؛ « در دعاوی تصرف عدوانی ابراز سند مالکیت دلیل بر سبق تصرف و استفاده از حق می ­باشد … ». خواهان نیز می ­تواند به انضمام دادخواست اصلی بر رفع تصرف عدوانی خوانده، دادخواست تقاضای اجرت ­المثل ایام تصرف خوانده را نیز اقامه کند تا محکمه ذیل بررسی دادخواست اصلی در صورت محق شناخته شدن خواهان، به آن نیز بپردازد. یکی از ویژگی­ های مهم آرای رفع تصرف عدوانی، اجرای فوری رأی دادگاه است و براساس قانون تجدیدنظرخواهی مانع اجرای حکم نیست و رأی دادگاه مبنی بر رفع تصرف فوری اجرا شده و دادگاه می­ تواند حکم به رفع آثار ناشی از تصرف عدوانی بدهد.

ب- رسیدگی کیفری

از جمله تفاوت­ های اصلی رسیدگی کیفری با حقوقی، همان­طور که اشاره شد، احراز مالکیت شاکی بر مال می ­باشد. حالا جدای از اثبات مالکیت از سوی شاکی، سوءنیت (عنصر معنوی جرم) مشتکی ­عنه (طرف شکایت) نیز باید اثبات گردد. با وجود این شرایط، محکمه وارد بررسی ماهوی پرونده شده و جدای از این موارد، تصرف مؤخر مشتکی­ عنه و عدوانی بودن تصرف ایشان برای محکمه محرز گردد. با تمام این وجود، بر اساس ماده­ ی ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ که مقرر می­ کند « هرکس به ­وسیله صحنه ­سازی از قبیل پی­ کنی، دیوارکشی، تغییر حد فاصل، … املاک متعلق به دولت یا اشخاص حقیقی یا حقوقی به منظور تصرف یا ذی حق معرفی کردن خود یا دیگری، مبادرت نماید … یا مبادرت به تصرف عدوانی نماید … به مجازات یک ماه تا یک سال حبس محکوم می­ شود».

رسیدگی کیفری

تصرف عدوانی مکرر

تصرف عدوانی مکرر به این معناست که افرادی که قبلا به تصرف عدوانی اقدام کردند، به طور مجدد دست به این اقدام بزنند. در این صورت تشدید مجازات به خاطر تکرار جرم شامل این افراد می‌شود . یعنی قانونگذار قاعده تکرار جرم را در خصوص تصرف عدوانی به صراحت بیان کرده است.بر خلاف سایر جرایم که به طور کلی مطرح می‌کنند که اگر کسی به تکرار جرم اقدام کند، مجازاتش تشدید می‌شود، ماده ۶۹۳ قانون مجازات اسلامی می‌گوید که اگر تصرف عدوانی تکرار شود، علاوه بر صدور قرار بازداشت موقت برای مرتکب، مجازات تا ۳ سال حبس در انتظار او خواهد بود.

بخوانید...
اهدای جنین ؛ شرایط و قوانین آن

حکم به رفع تصرف در مرحله تحقیقات مقدماتی در جرم تصرف عدوانی

در گذشته و قبل از حذف دادسراها، تنها موردی که دادسراها می‌توانستند در مرحله تحقیقات مقدماتی حکم به رفع تصرف صادر کنند، تصرف عدوانی بود. در حال حاضر نیز در برخی مواقع این موضوع اعمال می‌‌شود اما با ایجاد ماده ۶۹۰ این موضوع مطرح می‌‌شود که لازم است رسیدگی قضایی به عمل آمده و سپس دادگاه به صدور حکم اقدام کند.

فصل بیست و ششم از بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی در مواد ۶۹۰ تا ۶۹۶ این قانون به موضوع «هتک حرمت منازل و املاک غیر» اختصاص دارد که در این مواد، قانونگذار به مسایل مرتبط با تصرف عدوانی پرداخته است. مواد ۶۹۱ و ۶۹۲ قانون مجازات اسلامی از دیگر مواردی است که به جرم تصرف عدوانی پرداخته است.

بر اساس ماده ۶۹۱، هرکس به قهر و غلبه داخل ملکی شود که در تصرف ‌دیگری است، اعم از آن که محصور باشد یا نباشد یا در ابتدای ورود به قهر و غلبه نبوده ولی بعد از اخطار متصرف به قهر و غلبه مانده‌ باشد، علاوه بر رفع تجاوز حسب مورد به یک تا شش ماه حبس ‌محکوم می‌شود. هرگاه مرتکبین دو نفر یا بیشتر بوده و لااقل یکی ازآنها حامل سلاح ‌باشد به‌ حبس از یک تا سه سال محکوم خواهند شد.

نتیجه گیری

بر اساس ماده ۶۹۲ این قانون، هرگاه کسی ملک دیگری را به قهر و غلبه تصرف کند، علاوه بر رفع تجاوز به حبس از سه ماه تا یک سال محکوم خواهد شد.ماده ۶۹۳ قانون مجازات اسلامی نیز به این موضوع اشاره می‌کند که اگر کسی که به موجب حکم قطعی، به خلع ید از مال غیرمنقول یا رفع مزاحمت یا رفع ممانعت از حق‌ محکوم شده باشد، بعد از اجرای حکم به طور مجدد مورد حکم را به نحو عدوانی، تصرف یا مزاحمت یا ممانعت از حق کند، علاوه بر رفع تجاوز به حبس از شش ماه تا دو سال محکوم خواهد شد.

بخوانید...
تصرف عدوانی ، مزاحمت از حق و تفاوت آن ها

طبق ماده ۶۹۴ و ۶۹۵ نیز، هر کس در منزل یا مسکن دیگری به عنف یا تهدید وارد شود به مجازات از شش ماه تا سه سال حبس محکوم خواهد شد و در صورتی که مرتکبین دو نفر یا بیشتر بوده و لااقل یکی از آنها حامل سلاح باشد به حبس از یک تا شش سال محکوم می‌شوند. چنانچه جرایم مذکور در مواد (۶۹۲) و (۶۹۳) در شب‌ واقع شده باشد، مرتکب به حداکثر مجازات محکوم می‌شود.ماده ۶۹۶ نیز بیان می‌کند که در کلیه مواردی که محکوم‌علیه علاوه بر محکومیت‌ کیفری به رد عین یا مثل مال یا ادای قیمت یا پرداخت دیه و ضرر و زیان ناشی از جرم محکوم شده باشد و از اجرای حکم امتناع کند.

در صورت تقاضای محکوم‌له دادگاه با فروش اموال محکوم‌علیه ‌به جز مستثنیات دین، حکم را اجرا یا تا استیفای حقوق محکوم له‌، محکوم‌علیه را بازداشت خواهد کرد.همچنین بر اساس تبصره این ماده، چنانچه محکوم‌علیه مدعی اعسار شود، تا صدور حکم ‌اعسار یا پرداخت به صورت تقسیط، بازداشت ادامه خواهد داشت‌.

نظرات خود را در خصوص دعوی تصرف عدوانی با ما به اشتراک بگذارید

درصورتیکه تمایل به مشاوره با بهترین وکیل تهران و وکیل حقوقی مجرب دارید میتوانید بصورت آنلاین از وکیل مورد نظر نوبت گرفته و یا بصورت تلفنی مشاوره (رایگان ) دریافت نمایید.

امور حقوقی

تصرفتصرف عدوانیطلاق ، طلاق توافقی ، بهترین وکیل تهران ، وکیل پایه یک ، وکیل پایه یک دادگستریوکیل حقوقیوکیل خانوادهوکیل کیفری

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

آنلاین با ما در تماس باشید

با تکمیل فرم تماس با ما میتوانید از بهترین وکیل تهران مشاوره بگیرید. 

باتوجه به درگیری ها و مشغله هایی که روزانه برای همگان وجود دارد ، طبیعتا امکان وقت گذاشتن و مراجعه حضوری برای افراد مقدور نمی باشد، بهمین دلیل  موسسه حقوقی صدرا بمنظور رفاه حال مشتریان خود ، فرمی را طراحی نموده است که شما میتوانید با تکمیل فرم روبه رو مشکلات و دعاوی خود را ثبت کنید تا همکاران ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند. با این روش شما میتوانید بصورت رایگان از بهترین وکیل تهران ، وکیل حقوقی ، وکیل کیفری و وکیل خانواده مشاوره بگیرید و در صورت نیاز وقتی برای شما مقرر گردد تا جهت تشکیل پرونده بصورت حضوری مراجعه فرمایید. آدرس ما در ادامه درج شده است.

شماره تماس های دفتر :  88806941 - 88806942

شماره تلفن همراه (ساعات پاسخ گویی 9 صبح الی 18) :  09128210882 - 09129210882

تماس با ما- واتساپ تماس


ساعات کار موسسه حقوقی صدرا

جهت مراجعه  با شماره های درج شده در همین صفحه هماهنگی بفرمایید.

شنبه تا چهارشنبه9:00 to 16:30
پنجشنبه9:00 to 16:30
تماس با ما
1

بالاتر از میدان ولیعصر (عج) – جنب سینما استقلال – کوچه فرشید – ساختمان فرشید – پلاک 8 – طبقه 2- واحد 9

2

از مترو میدان ولیعصر (عج) ۱۰۰ متر

3

از ایستگاه اتوبوس بی ار تی  (BRT)  50 متر

مسیرهای منتهی به موسسه حقوقی صدرا

تماس باما