وضعیت تعهدات قراردادها در شرایط شیوع کرونا

شیوع کرونا, موسسه حقوقی صدرا

امروزه با توجه به شرایط سخت کرونایی و تاثیر آن بر جنبه های مختلف زندگی انسان از جمله تعطیلی کسب و کارها، منع تردد و حمل و نقل و توقف فعالیت ادارات و به تبع آن شرایط دشوار اجتماعی و اقتصادی، سبب شده است تا اجرای تعهدات قراردادی هم از این امر مستثنا نباشد و متعهد قرارداد نتواند از پس اجرای تعهد قراردادی خود به نفع متعهد له بر بیاید.در گذشته به مفهوم تنفیذ قرارداد پرداخیتم ، در مقاله ی پیش رو تلاش شده است تا به این سوال پاسخ دهیم که آیا با شیوع ویروس کرونا، متعهد له می تواند به سبب عدم اجرای تعهدات قراردادی متعهد، از او مطالبه ی خسارت کند؟ در این باره لازم است ابتدا درباره ی تعهدات قراردادی، انواع خسارات قراردادی و اینکه متعهد و متعهد له چه کسانی هستند صحبت کنیم و در ادامه؛ فورس ماژور یا قوه ی قاهره را به عنوان یکی از شرایطی که باعث معاف شدن متعهد از اجرای تعهدش می شود بررسی کنیم و در نهایت به این سوال پاسخ دهیم که آیا شیوع کرونا به عنوان قوه ی قاهره یا فورس ماژور مطرح می شود یا خیر؟

تعهد قراردادی چیست؟

تعهد یک رابطه ی حقوقی بین دو شخص اعم از شخص حقیقی یا حقوقی است که به موجب آن یک طرف باید عملی را برای طرف دیگر انجام دهد یا از انجام عملی خودداری کند یا مالی را به او منتقل کند.

هنگامی که دو شخص اعم از شخص حقیقی یا حقوقی با رعایت قواعد ماده ی ١٩٠ قانون مدنی شامل قصد و رضای طرفین،موضوع معامله،جهت معامله و اهلیت طرفین اقدام به انعقاد عقد می کنند بعد از انعقاد این قرارداد، برای طرف حقوق و تکالیفی ایجاد می شود و اگر شخص متعهد به تعهد خود عمل نکند و یا در انجام آن تاخیر کند باید خسارت وارد بر طرف دیگر قرارداد را جبران کند زیرا او با خودداری از انجام مورد تعهد و یا تاخیر در انجام تعهد سبب ورود خسارت به دیگری شده است.

شیوع کرونا, موسسه حقوقی صدرا

طبق ماده ی ٢٢١ قانون مدنی : ” اگر کسی تعهد به اقدام به امری را کند یا تعهد نماید که از انجام امری خودداری کند در صورت تخلف، مسئول خسارت طرف مقابل است.مشروط بر اینکه جبران خسارت تصریح شده و یا تعهد عرفا به منزله ی تصریح باشد و یا بر حسب قانون موجب ضمان باشد.”

بخوانید...
مجازات انتشار تصاویر خصوصی در فضای مجازی

متعهد و متعهد له چه کسانی هستند؟

در تعهدات قراردادی به فردی که ملزم به انجام فعل یا ترک فعل در برابر طرف مقابل است “متعهد” می گویند و به طرف مقابل که تعهد به سود او است “متعهد له” می گویند و فعل لازم الاجرا تعهد “متعهد به” است.

اقسام خسارات قراردادی

این خسارات ممکن است ناشی از یکی از این دو مورد باشد:

١-خسارت ناشی از عدم انجام تعهد

اگر رابطه ی تعهد و زمان انجام انجام تعهد به نحو وحدت مطلوب باشد و تعهد توسط متعهد در موعد مقرر انجام نشود، خسارت عدم انجام تعهد قابل دریافت است. منظور از وحدت مطلوب شرایطی است که تعهد باید در زمان خاصی اجرا شود و اگر در آن زمان اجرا نشود دیگر فایده ای بر آن بار نیست مانند سفارش صد غذا برای یک مهمانی در یک شب مقرر که اگر صاحب رستوران به این تعهد عمل نکند و در ساعت مقرر غذاها را به متعهد له نرساند دیگر قابلیت اجرایی ندارد. در این حالت که دیگر انجام اصل تعهد بی فایده است ما می توانیم خسارت عدم انجام تعهد را از او دریافت کنیم.

شیوع کرونا, موسسه حقوقی صدرا

٢-خسارت ناشی از تاخیر در انجام تعهد

اگر رابطه ی تعهد و زمان انجام تعهد به نحو تعدد مطلوب باشد و متعهد در موعد مقرر تعهد را اجرا نکند، می توان از یک سو او را ملزم به انجام تعهد کرد و از سوی دیگر، خسارت تاخیر در انجام تعهد را از او دریافت کرد.تعدد مطلوب به این معنا است که اگر متعهد، تعهد خود را در موعد مقرر انجام ندهد، گرچه نقض عهد کرده اما این تعهد در سایر زمان ها قابلیت اجرا دارد.

بخوانید...
بهترین وکیل تهران

مثل اینکه از شخصی بخواهیم خانه ای برای ما بسازد و در تاریخ خاصی به ما تحویل دهد اگر او از انجام این تعهد سر باز زند در زمان دیگر قابل اجرا است و به کلی بی فایده نیست در این حالت هم می توان او را به اجرای تعهد خاص قراردادی اجبار کرد و هم بابت تاخیر در انجام تعهد، از او خسارت تاخیر در انجام تعهد دریافت کرد.

فورس ماژور یا قوه ی قاهره؛عامل معاف کننده ی مسئولیت قراردادی

همانگونه که گفته شد طرفین یک قرارداد، ملزم به ایفای تعهدات قراردادی خود می باشند با این حال استثنایی بر این امر وارد است و آن فورس ماژور یا قوه ی قاهره است.فورس ماژور (Force majeure (که اصطلاحی برگرفته از حقوق فرانسه است و در فارسی به قوه ی قاهره یا قوه ی قهریه ترجمه شده است عبارت است از اینکه اگر متعهد ثابت کند که عدم انجام تعهد ناشی از مواردی مثل سیل،زلزله،حمله ناگهانی کشور خارجی،انفجار یا … باشد به متعهد اجازه می دهد تا در صورت وجود شرایط استناد به قوه قاهره از ایفای تعهدات خود به طور موقت یا دائم معاف گردد.

قوه ی قاهره باید دارای چه اوصافی باشد؟

قوه قاهره یا فورس ماژور حادثه ای است که دارای اوصاف زیر باش:

١ )باید حادثه ای خارجی باشد یا به عبارت دیگر مستند به اراده ی خود متعهد نباشد برای مثال اتفاقاتی مانند اعتصاب سراسری،آغاز جنگ و زلزله، خارجی هستند. در این خصوص ماده ی ٢٢٧ قانون مدنی بیان می دارد: “متخلف از انجام تعهد، وقتی محکوم به تادیه خسارت می شود که نتواند ثابت نماید که عدم انجام، به واسطه ی علت خارجی بوده است که نمی توان مربوط به او نمود.”

بخوانید...
فرآیند ثبت برند بین المللی

٢)باید غیر قابل دفع باشد و دفاع در برابر آن، خارج از اقتدار متعهد باشد مطابق با ماده ی ٢٢٩ قانون مدنی: “اگر متعهد به واسطه ی حادثه ای که دفع آن، خارج از حیطه ی اقتدار اوست، نتواند از عهده ی تعهد خود برآید، محکوم به تادیه خسارت نخواهد بود.

٣)باید غیرقابل پیش بینی باشد یعنی احتمال قابل توجه عقلایی نسبت به آن وجود نداشته باشد.بنابراین اگر متعهد در ضمن قرارداد پیش بینی حادثه ی خارجی را بکند یا آن که این حادثه خارجی در حین قرارداد قابلیت پیش بینی را داشته باشد او همچنان مسئول است. اثری که قوه قاهره بر قرارداد می گذارد عمدتا به دو صورت است:

١)چنانچه مانع موقتی باشد قرارداد به حالت تعلیق درمی آید و پس از رفع مانع قرارداد ادامه یافته و متعهد ملزم به انجام تعهدات خود است.

٢ )چنانچه مانع دائمی باشد متعهد معاف از انجام تعهدات خود می گردد.بنابراین در این فرض، امکان مطالبه‌ی خسارت تاخیر را نخواهد داشت.

آیا شیوع ویروس کرونا مصداق فورس ماژور است؟

از آنجا که وضعیت ناشی شده از ویروس کرونا با اوصاف شناسایی قوه ی قاهره مطابقت دارد می توان قائل به تحقق قوه ی قاهره در وضعیت فعلی بود. از آنجا که قوه ی قاهره خلاف اصل وفای به عهد در قراردادها و تعهد قراردادی است، متعهد باید این امر را اثبات کند.همچنین؛ اگر موعد اجرای تعهد قراردادی مربوط به قبل از ایام شیوع کرونا بوده باشد و متعهد در آن ایام از اجرای به موقع تعهد خود، خودداری کرده است و حالا به زمان شیوع کرونا برخورده است امکان استناد به قوه ی قاهره را نخواهد داشت. در این خصوص لازم است تا به نظریه ی مشورتی مورخ ٣/۶/١٣٩٩ در رابطه با همین سوال که آیا کرونا ویروس می تواند از مصادیق قوه ی قاهره باشد؟ توجه کنیم.

شیوع کرونا, موسسه حقوقی صدرا

مطابق با نظریه ی مشورتی اداره ی کل حقوقی قوه قضاییه

١ -اولا به نحو اطلاق نمی توان شیوع بیماری کرونا و اجرای طرح فاصله گذاری اجتماعی و آثار آن بر اجرای تعهدات قراردادی را مشمول عنوان و نهاد فورس ماژور دانست؛ به نحوی که بر حسب نوع و ماهیت قراردادها و شروط ضمن آن، وضعیت متفاوت است که احراز آن مستلزم رسیدگی قضایی است.

بخوانید...
وکالت در طلاق و انواع آن

برای مثال در قراردادهای بلند مدت نمی توان بابت اجرای چند ماهه طرح فاصله گذاری اجتماعی در ایران به نهاد فورس ماژور متوسل شد و چه بسا نتوان با رعایت دیگر شرایط، آن را دشواری اجرای قرارداد دانست؛این در حالی است که در قراردادهای کوتاه مدت از نوع وحدت مطلوب به سبب بروز این شرایط قرارداد منعقده منحل می شود.

٢-با توجه به پاسخ فوق،در صورت احراز فورس ماژور توسط قاضی رسیدگی کننده،بر اساس آن که موجب انتفای دائمی موضوع قرارداد شود و یا مانع موقتی در اجرای قرارداد ایجاد کند، پاسخ متفاوت است و حسب مورد ممکن است انتفای تعهد و یا وفق مواد ٢٢٧ و ٢٢٩ قانون مدنی انتفای مسئولیت به جبران خسارت را در پی داشته باشد.”

کرونا بر قراردادهای بین المللی چه تاثیری می گذارد؟

نتیجه گیری

امروزه با توجه به بحران اقتصادی ناشی از کرونا و عدم امکان اجرای تعهدات قراردادی شکل گرفته در دوران قبل از کرونا، شرایط خاصی ایجاد شده است که لازم است با موارد معافیت ناشی از قوه ی قاهره و فورس ماژور سنجیده شود و با توجه به اوصاف خاص محقق شدن قوه ی قاهره (خارجی بودن، غیر قابل اجتناب بودن، غیر قابل پیش بینی بودن) و قابلیت تطابق این موارد با شیوع کرونا، می توان تحت شرایطی متعهد قرارداد را از انجام تعهد قراردادی خود معاف دانست. و برای پرداخت خسارت قراردادی توافق نمود.

درصورتیکه تمایل به مشاوره با بهترین وکیل تهران و وکیل حقوقی مجرب دارید میتوانید بصورت تلفنی مشاوره (رایگان) دریافت نمایید.

وکیل حقوقی

امور حقوقیبهترین وکیل تهرانبهترین وکیل در تهرانتنفیذ قراردادقراردادقرارداد مشارکت در ساختکروناوکیل حقوقیویروس کرونا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

آنلاین با ما در تماس باشید

با تکمیل فرم تماس با ما میتوانید از بهترین وکیل تهران مشاوره بگیرید. 

باتوجه به درگیری ها و مشغله هایی که روزانه برای همگان وجود دارد ، طبیعتا امکان وقت گذاشتن و مراجعه حضوری برای افراد مقدور نمی باشد، بهمین دلیل  موسسه حقوقی صدرا بمنظور رفاه حال مشتریان خود ، فرمی را طراحی نموده است که شما میتوانید با تکمیل فرم روبه رو مشکلات و دعاوی خود را ثبت کنید تا همکاران ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند. با این روش شما میتوانید بصورت رایگان از بهترین وکیل تهران ، وکیل حقوقی ، وکیل کیفری و وکیل خانواده مشاوره بگیرید و در صورت نیاز وقتی برای شما مقرر گردد تا جهت تشکیل پرونده بصورت حضوری مراجعه فرمایید. آدرس ما در ادامه درج شده است.

شماره تماس های دفتر :  88806941 - 88806942

شماره تلفن همراه (ساعات پاسخ گویی 9 صبح الی 18) :  09128210882 - 09129210882

تماس با ما- واتساپ تماس


    ساعات کار موسسه حقوقی صدرا

    جهت مراجعه  با شماره های درج شده در همین صفحه هماهنگی بفرمایید.

    شنبه تا چهارشنبه9:00 to 16:30
    پنجشنبه9:00 to 16:30
    تماس با ما
    1

    بالاتر از میدان ولیعصر (عج) – جنب سینما استقلال – کوچه فرشید – ساختمان فرشید – پلاک 8 – طبقه 2- واحد 9

    2

    از مترو میدان ولیعصر (عج) ۱۰۰ متر

    3

    از ایستگاه اتوبوس بی ار تی  (BRT)  50 متر

    مسیرهای منتهی به موسسه حقوقی صدرا

    تماس باما