گذشت کردن ، بخشودن و نادیده گرفتن خطای یک شخص توسط شخص دیگر، بخش مهم دامنه مفهومی واژه  “عفو” را در کتاب‌های لغت تشکیل می‌دهد

تعریف عفو

در یک تعریف “عفو” گذشتی است که بنابر مصالح فردی واجتماعی از ناحیه زمامداری کشور متوجه مجرمین یا محکومین می‌شود.
در تعریف دیگر “در اصطلاح حقوق کیفری، عفو به معنای اقدامی است که با تصویب نهادهای حکومتی اعم از نهاد رهبری ومجلس قانونگذاری ، به منظور موقوف ماندن تعقیب متهمان و یا بخشودگی تمام یا قسمتی از مجازات محکومان صورت می‌گیرد.

عفو عمومی

تعریف نخست از آن رو که بخشش را تنها متوجه مجرمین یا محکومین دانسته است ، از دقت کافی برخوردار نیست، زیرا این تعریف تفاوتی بین مجرمین و محکومین قائل نیست ودر برگیرنده  “عفو عمومی” که متوجه متهمان و حتی اشخاص تعقیب نشده نیز می‌بوده، نیست. همین کاستی با شدت کمتری در تعریف دوم نیز وجود دارد، زیرا این تعریف در برگیرنده اشخاض تعقیب نشده نیست. علاوه بر این بین “هدف” عفو و  “نتیجه” آن خلط شده است، لذا تعریف زیر فراگیرتر و دقیق‌تر از دو تعریف بالا است، ارائه می‌شود : “عفو تدبیری است که در موارد تحقق اهداف کیفری یا پیشگیری از وقوع جرایم مهم‌تر یا بستر سازی اصلاحات سیاسی درباره مرتکبان تعقیب شده یا نشده برخی رفتارهای مجرمانه از سوی اشخاص صالح حکومتی، تصویب شده وحسب مورد آثاری دارد.

عفو

بخشش در صورتی که فرد مجرم عفو بخورد، بخشی از مجازات وی از بین می‌رود یا به طور کلی مبرا از هرگونه مجازاتی می‌شود

عفو به طور کلی به عمومی وخصوصی تقسیم می‌شود؛ به استناد بند ۱۱ اصل ۱۱۰ قانون اساسی اختیار عفو عمومی متعلق به رهبر است . همچنین اختیار رهبر در اعطای عفو خصوصی در قبال محکومیت‌های تعزیری و بازدارنده به جز رعایت “موازین اسلامی” قید دیگری ندارد.

عفو عمومی و عفو خصوصی

درباره تفاوت آثار عفو عمومی وخصوصی بین حقوقدانان اتفاق نظر وجود دارد وهمگی معتقدند که عفو خصوصی موجب معافیت محکوم کیفری از اجرای کیفر مورد عفو است، اما آثار محکومیت کیفری جز کیفر اصلی و هر آنچه در حکم عفو بدان تصریح شده باشد، به قوت خود باقی است، در حالی که “عفو عمومی” زایل‌کننده همه آثار محکومیت کیفری است جز آن چه در حکم عفو استثنا می‌شود.

گفتنی است؛ عفو عمومی، “وصف جزایی عمل را زایل می کند” از دقت لازم برخوردار نیست؛ زیرا آنچه در عفو عمومی اتفاق می‌افتد “زایل کردن وصف جزایی” یا  “جرم زدایی” از رفتار مجرمانه در قبال مرتکبان تعقیب شده یا نشده بابت آن رفتار زایل می‌شود و این همان چیزی است که در این دیدگاه وجود دارد: “عفو عمومی به منزله اسقاط اعتبار قانون کیفری و مباح جلوه دادن اعمال مشمول عفو نیست.”

بخوانید...
سرقت و مجازات آن

اما به طور کلی عفو به ۲ صورت انجام می‌شود، یکی عفو عمومی و دیگری عفو خصوصی که هر کدام از آن‌ها شرایط و آثار مخصوص به خود را دارند.

عفو عمومی

عفو عمومی به موجب قانون به وجود آمده و قانونگذار می‌تواند پس از وقوع جرم با توجه به مصلحت عموم جامعه مرتکبان جرائم را مورد بخشش قرار دهد

اما باید بدانیم که عفو عمومی تنها در شرایطی خاص همچون نا آرامی‌های اجتماعی و انقلاب‌ها انجام می‌شود و هدف آن هم کاهش التهابات اجتماعی و بازگشت‌ آرامش به جامعه برای آشتی ملی است

مقصود از عفو عمومی‌ آن است که براساس حکمی‌ قانونی و اجرایی، دولت یا حکومت، بخشی یا تمامی‌ محکومان و مجرمان را موردبخشش عمومی‌ قرار می‌دهد. این نوع از عفو بیشتر در زمان وقوع انقلاب ها یا آشوب ها صورت می‌پذیرد. اما عفو خصوصی تنها درخصوص برخی از جرایم و مجرمی‌ن اعمال می‌شود

عفو عمومی‌ تنها درخصوص جرایم تعزیری (مانند فروش مال غیر، تهیه و ترویج سکه‌ی تقلبی، تخریب اموال تاریخی و فرهنگی، خیانت در امانت و …) قابل اعمال است و جرایم حدی (مانند شراب خواری و زنا) قصاصی هستند و مستوجب دیه‌ی قابل‌عفو نمی‌باشند. جرایمی‌ که مجازات آنها قصاص و پرداخت دیه است، به دلیل حرمت و حق‌الناس بودن‌شان به‌طور کلی از شمول عفو مستثنی هستند. مجازات های حدود، فقط در موارد خاص پس از آنکه جرم با اقرار متهم به اثبات رسید و به شرط توبه‌ی او، می‌توانند مشمول عفو شوند

عفو عمومی‌ مربوط به نظم جامعه است و طرفین دعوا نمی‌توانند پیرامون آن تراضی کنند. عفو عمومی‌ تمامی‌ آثار محکومیت را منتفی می‌کند و ناظر به جنبه‌ی عمومی‌ جرم می‌باشد و تأثیری در حقوق شاکی خصوصی مانند پرداخت دیه و جبران خسارت زیان‌دیده، نخواهد داشت.

عفو

عفو خصوصی

عفو خصوصی براساس تعریف قانون تنها شامل محکومان می‌شود و متهمان را دربر نمی‌گیرد. به این معنا که زمانی می‌توان برای شخصی درخواست بخشش کرد یا فرد مورد گذشت قرار می‌گیرد که حکم محکومیت او صادر شده باشد و در مرحله‌ی اجرای مجازات باشد. در این نوع از عفو، برخی از اشخاص، ازجمله رئیس دادگستری مربوط، دادستان مربوط، قاضی ناظر زندان مربوط، خود شخص محکوم علیه، پدر، مادر، همسر و فرزندان ایشان، مجازند تا درخواست بخشش را پیشنهاد دهند. این پیشنهاد پس از طرح در کمی‌سیون عفو و تخفیف مجازات که در استان‌ ها تشکیل می‌شود و زیر نظر کمیسیون عفو و تخفیف مرکز می‌باشد، توسط رئیس قوه‌ی قضاییه به استحضار مقام رهبری می‌رسد چرا که تأیید نهایی ایشان لازم است

بخوانید...
استرداد جهیزیه پس از طلاق

بخشش تنها در زمان‌های خاص همچون عید سعید فطر، قربان و غدیر انجام می‌شود

اما برخی از جرائم هیچگاه مشمول عفو خصوصی نیستند، برای مثال قاچاق حرفه‌ای، موارد حق‌الناس، سرقت مسلحانه، مصادیق مهم جرائم جاسوسی، محاربه، قاچاق سلاح و مهمات، اختلاس، ارتشا و آدم‌ربایی، جرائم مستوجب حدّ شرعی اعدام و رجم (مانند زنای محصنه، زنای به عنف و لواط) مشروط بر اینکه جرم با شهادت شهود ثابت شده باشد، از جمله مواردی هستند که مشمول عفو نمی‌شوند.

عفو عمومی با عفو خصوصی آثار مشترک هم دارند ولی برخی آثار عفو عمومی ، شامل عفو خصوصی نمی شود.

آثار مشترک عفو عمومی وخصوصی

اول : بخشش از قواعد امری است ، بنابراین کسی که مشمول بخشش شده است ، نمی تواند آن رااسقاط کند یا به آن اعتراض نماید « محکوم علیه نمی تواند از قبول بخشش خودداری نماید زیرا حق اعمال مجازات ، جزء حقوق حاکمیت است وقانونگذار هر وقت بخواهد آن را اعمال می کند وهر وقت بخواهد آنرا عفو می کند. از طرف دیگر محکوم علیه نمی تواند از دادگاه درخواست اجرای مجازات را نماید .

« نظر به آمره بودن قانون عفو ، مقامات قضایی مسؤول تعقیب یا رسیدگی حق ندارداز اعمال آن خودداری کنند ، همچنان که متهم یا محکوم علیه نیز حق ندارد رسیدگی به اتهام وارد برخویش را تقاضا کند ؛ زیرا همان نتیجه ای که از محاکمه وصدور حکم برائت قابل تحصیل است ، با عفو عمومی نیز به دست می آید. »

دوم : عفو شامل حقوق الناس ومحکومیت های اداری وصنفی نمی شود . بند۳ ماده ۹ آیین نامه کمیسیون عفو وبخشودگی مصوب ۱۳۷۳ در فصل سوم ذیل عنوان « شرایط وسیاست های عفو وتخفیف مجازت ها » بر « مستثنی نمودن حق الناس از شمول عفو » تصریح کرده است . به نظر ما اعطای عفو از این جهت تدبیری مناسب برای جبران خسارت های وارده شده وجلب رضایت شاکیان خصوصی به شمار می آید .

بخوانید...
دستورالعمل اجرایی اصل ۱۴۲ قانون اساسی

سوم : در هر دو نوع بخشش ، محکوم کیفری از اجرای تمام یا بخش باقیمانده محکومیت کیفری معاف می شود.

طلاق

آثار اختصاصی عفو عمومی

اول : عفو عمومی حق تکلیف تعقییب، رسیدگی واجرای حکم درباره رفتار مورد عفو را ازمرجع قضایی سلب می کند . بنابراین در صورتی که مرتکب مشمول عفو تا زمان صدور فرمان عفو عمومی ، تعقیب نشده باشد ، در صورت تعقیب پس از آن درباره او اقرار منع پیگرد صادر خواهدشد ولی در صورتی که فرمان عفو پس از تعقیب صادر شده باشد ، اعم از آن که درباره وی قرار مجرمیت صادر شده یا نشده باشد واعم از این که حکم غیر قطعی صادر شده باشد یا خیر ، درباره وی قرار موقوفی تعقیب صادرمی شود ودر صورتی که فرمان عفو پس از صدور حکم قطعی وپیش از اجرای حکم صادر خواهد شد وبالاخره در صورتی که صدور فرمان عفو پس ازاجرای کامل حکم باشد ، محکومیت کیفری از پیشینه کیفری وسجل قضایی وی پاک خواهد شد .

ماده ۶ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی وانقلاب در امور کیفری مقرر می دارد : « تعقیب امر جزایی واجرای مجازات که طبق قانون شروع شده باشد ، موقوف نمی شود ، مگر در موارد زیر …. سوم مشمولان عفو … » این ماده تنها در برگیرنده صدور قرار موقوفی تعقیب وقرار موقوفی اجرای مجازات درباره متهمان تعقیب شده ومحکومان قطعی یا کسانی کسانی است که در حال تحمل مجازات می باشند وشامل کسانی است که در حال تحمل مجازات می باشند وشامل کسانی است که در حال تحمل مجازات می باشند وشامل کسانی که حین صدور فرمان عفو وتعقیب نشده اند ، نمی شود ، زیرا در صورت تعقیب پس از بخشش باید قرار منع پیگرد صادر شود نه موقوفی تعقیب.

دوم : عفو عمومی ، شرکا ومعاونان جرم را نیزدربرمی گیرد، برخلاف عفو خصوصی که تنها شامل محکوم علیه به اعتبار شخص وشخصیت وی است ، زیرا اعطای عفو عمومی ناظر بر « رفتار ارتکابی » است نه « مرتکب » وزمانی که اصل رفتار ارتکابی مشمول عفو است ، مگر آن که بنا بر مصالح اجتماعی شرکا یا معاونان برخی رفتارهای مجرمانه مشمول عفو از شمول عفو مستثنی شوند.

سوم : عفو عمومی موجب زدوده شدن محکومیت کیفری از سجل قضایی محکوم کیفری می شود در مواردی که حکم قطعی صادر نشده است ، عفو عمومی در سجل قضایی درج نمی شود ودر مواردی حکم قطعی صادر شده یا حکم در حال اجرا است ، موجب زدوده شدن پیشینه از سجل قضایی می شود زیرا در عفو خصوصی تنها اتفاقی که می افتد ، معافیت محکوم علیه از تمام اتفاقی که می افتد ، معافیت محکوم علیه از تمام یا بخضی از کیفری است که به موجب حکم ، قطعی گردیده است . آثاری که در بندهای آینده درباره عفو عمومی بیان خواهیم کرد ، همگی ناشی از همین اثر بخشش عمومی یعنی زدوده شدن از سجل کیفری است .

بخوانید...
عقد هبه و شرایط آن

چهارم : عفو عمومی امکان اعمال مقررات تعدد وتکرار جرم را در بین می برد . مواد ۴۶ تا ۴۸ قانون مجازات اسلامی اشاره ای به تأثیر به تأثیر عفو عمومی در اعمال مقررات تعدد وتکرار جرم نکرده است اما از آنجاکه عفو عمومی تمام آثار واحکام ارتکاب رفتار مجرمانه مشمول عفو را زایل می کند ، رویه قضایی ودکترین حقوقی پذیرفته است که عدم اعمال مقررات تعدد وتکرار جرم ، از آثار عفو عمومی است زیرا با صدور فرمان عفو عمومی ، « ارتکاب » یک رفتار مجرمانه با « عدم ارتکاب » آن تفاوتی ندارد.

پنجم : در مواردی که جرم مشمول بخشش می شود در شرایط عادی برخودرداری متهم یا محکوم علیه از امتیاز تعلیق تعقیب ، تعلیق اجرای مجازات یا آزادی مشروط ممکن نیست . پس از صدور فرمان عفو عمومی ، این مانع از میان رفته ومتهمان ومحکومان جزایی که مشمول عفو نیستند ، دیگر به دلیل ارتکاب رفتار مجرمانه ی مشمول عفو ، از این مزایا محروم نمی شوند. دلیل این امر همان است که در دو بند پیشین بیان کردیم.

نتیجه گیری

بطور کلی عفو عمومی اصولاً شامل حال کلیه مرتکبان ( پیش از تعقیب ودر حال تعقیب ) ومحکومان قطعی وغیر قطعی است اما در فرمان آن ممکن است خلاف این اصل پیش بینی شود. به عنوان ممکن است خلاف این اصل پیش بینی شود. به عنوان نمونه در ماده واحده لایحه قانونی رفع آثار محکومیت های سیاسی مصوب ۷/۱/۵۸تصریح شده است که عفو ، شامل « محکومان قطعی » است.

درصورتیکه تمایل به مشاوره با وکیل حقوقی و بهترین وکیل تهران دارید میتوانید بصورت آنلاین از وکیل مورد نظر نوبت گرفته و یا بصورت تلفنی مشاوره (رایگان ) دریافت نمایید.

امور حقوقیمقالات

بخششبهترین وکیل تهرانبهترین وکیل در تهرانوکیل حقوقیوکیل خانوادهوکیل کیفری

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

آنلاین با ما در تماس باشید

با تکمیل فرم تماس با ما میتوانید از بهترین وکیل تهران مشاوره بگیرید. 

باتوجه به درگیری ها و مشغله هایی که روزانه برای همگان وجود دارد ، طبیعتا امکان وقت گذاشتن و مراجعه حضوری برای افراد مقدور نمی باشد، بهمین دلیل  موسسه حقوقی صدرا بمنظور رفاه حال مشتریان خود ، فرمی را طراحی نموده است که شما میتوانید با تکمیل فرم روبه رو مشکلات و دعاوی خود را ثبت کنید تا همکاران ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند. با این روش شما میتوانید بصورت رایگان از بهترین وکیل تهران ، وکیل حقوقی ، وکیل کیفری و وکیل خانواده مشاوره بگیرید و در صورت نیاز وقتی برای شما مقرر گردد تا جهت تشکیل پرونده بصورت حضوری مراجعه فرمایید. آدرس ما در ادامه درج شده است.

شماره تماس های دفتر :  88806941 - 88806942

شماره تلفن همراه (ساعات پاسخ گویی 9 صبح الی 18) :  09128210882 - 09129210882

تماس با ما- واتساپ تماس


ساعات کار موسسه حقوقی صدرا

جهت مراجعه  با شماره های درج شده در همین صفحه هماهنگی بفرمایید.

شنبه تا چهارشنبه9:00 to 16:30
پنجشنبه9:00 to 16:30
تماس با ما
1

بالاتر از میدان ولیعصر (عج) – جنب سینما استقلال – کوچه فرشید – ساختمان فرشید – پلاک 8 – طبقه 2- واحد 9

2

از مترو میدان ولیعصر (عج) ۱۰۰ متر

3

از ایستگاه اتوبوس بی ار تی  (BRT)  50 متر

مسیرهای منتهی به موسسه حقوقی صدرا

تماس باما