منظور از مستثنیات دین در هنگام پرداخت بدهی چیست؟


در دعاوی مالی و خانوادگی شاید برای شما هم پیش آمده باشد که دعوای مالی علیه شخص خاصی طرح کرده باشید در این حالت اصولا مراحل خاص رسیدگی در دادگاه باید طی شود تا به مرحله ی صدور رای دادگاه برسد و اگر حکم دادگاه به نفع شما باشد و اعتراضی به آن حکم نشود، نوبت به اجرای رای دادگاه می رسد در این مرحله اموالی از شخص محکوم شده به نفع شما توقیف می شود و در اینجا است که بحث مستثنیات دین به میان می آید. مستثنیات دین مطابق با قانون اموالی هستند که قابلیت توقیف ندارند از این جهت که این اموال جزو اموال ضروری زندگی شخص بدهکار است و وسیله ی گذران معاش او است لذا طلبکار نمی تواند دستور توقیف آن مال را بدهد. باتوجه به اینکه مستثنیات دین در مهریه هم از مباحث مهم این روزها محسوب می شود، در مقاله ی پیش رو قصد داریم شما را با مفهوم و مصادیق مستثنیات دین و مقررات قانونی ناظر بر آن آشنا کنیم

مستثنیات دین چیست؟

منظور از مستثنیات دین اموالی از محکوم علیه هستند که در اجرای حکم قابل فروش و بازداشت نیستند. معمولا مستثنیات دین در جهت رعایت احوال محکوم علیه و خانواده او در همه نظام های حقوقی وجود دارد.علت اینکه قانونگذار این دسته از اموال را از توقیف در امان نگه داشته است آن است که این اموال از لوازم و ضروریات معاش زندگی بدهکار محسوب می شوند.

مصادیق مستثنیات دین شامل چه مواردی می شود؟

مطابق با ماده ی ٢۴ قانون نحوه ی اجرای محکومیت های مالی مستثنیات دین صرفا شامل موارد زیر می شود

 ● منزل مسکونی که عرفا در شأن محکوٌم علیه در حالت اعسار او باشد.

 ● اثاثیه مورد نیاز زندگی که برای رفع حوائج ضروری محکوٌم علیه و افراد تحت تکفل وی لازم است

 ● آذوقه موجود به قدر احتیاج محکومٌ علیه و افراد تحت تکفل وی برای مدتی که عرفا آذوقه ذخیره میشود.

 ● کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی برای اهل علم و تحقیق متناسب با شأن آنها.

 ● وسایل و ابزار کار کسبه، پیشهوران، کشاورزان و سایر اشخاص که برای امرار معاش ضروری آنها و افراد تحت تکفلشان لازم است.

 ● تلفن مورد نیاز مدیون.

 ● مبلغی که در ضمن عقد اجاره به موجر پرداخت میشود، مشروط بر اینکه پرداخت اجارهبها بدون آن موجب عسر و حرج گردد و عین مستأجره موردنیاز مدیون بوده و بالاتر از شأن او نباشد

لزوم تناسب عرفی مستثنیات دین

نکته ی مهم در خصوص آنکه موارد بالا جزو مستثنیات دین محسوب شود آن است که آن مال مذکور واقعا جزو ضروریات زندگی شخص بدهکار باشد به همین دلیل قانون بیان می دارد که چنانچه منزل مسکونی محکوٌم علیه بیش از نیاز و شأن عرفی او در حالت اعسارش بوده و مال دیگری از وی در دسترس نباشد و مشا ٌرالیه حاضر به فروش منزل مسکونی خود تحت نظارت مرجع اجرا کننده رای نباشد به تقاضای محکوٌم له به وسیله مرجع اجرا کننده حکم با رعایت تشریفات قانونی به فروش رفته و مازاد بر قیمت منزل مناسب عرفی، صرف تأدیه دیون محکومٌ علیه خواهد شد مگر اینکه استیفای محکومٌ به به طریق سهل تری مانند استیفا از محل منافع بخش مازاد منزل مسکونی محکومٌ علیه یا انتقال سهم مشاعی از آن به شخص ثالث یا طلبکار امکانپذیر باشد که در این صورت محکوٌم به از طرق مذکور استیفا خواهد شد.

مستثنیات دین در هنگام فروش ماشین

 آیا خودرو بدهکار از مصادیق مستثنیات دین محسوب می شود؟

تا قبل از تصویب قانون جدید محکومیت های مالی مصوب ١٣٩۴ ،خودرو مناسب شأن و مورد نیاز مدیون جزء مستثنیات دین بود یعنی وصول طلب خواه مهریه ، چک ، رسید و … از طریق آن ممکن نبود اما با تصویب قانون پیش گفته، خودرو دیگر جزء مستثنیات محسوب نمی شود. در خصوص توقیف خودروی کار و منبع درآمد ، این قانون ساکت است اما به نظر می رسد از بند ه ماده ٢۴ قانون محکومیت های مالی که مقرر داشته ابزار کار جزء مستثنیات دین می باشد ، بتوان استنباط کرد که خودروی کار هم از طبق همین حکم غیرقابل توقیف است.

 آیا مبلغ ودیعه اجاره منزل جزء مستثنیات است؟

در خصوص اینکه پول پیش اجاره مسکن یا به عبارتی همان مبلغ ودیعه اجاره منزل حسب تقاضای طلبکار قابل توقیف است یا خیر باید گفت: مطابق بند ز ماده ٢۴ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب ١٣٩۴ این مبلغ جزو مستثنیات دین می باشد و قابل توقیف نیست، مگر اینکه قاضی تشخیص بدهد محکوم علیه یا بدهکار بدون پول پیش دچار عسر و حرج نخواهد شد، که در اینصورت، قابل توقیف خواهد بود. البته در رویه برخی شعب دادگاه ها به خصوص دادگاه های خانواده در خصوص مهریه ملاحظه می قابل توجه باشد، نصف آن را جزو مستثنیات حساب می کنند و شود که اگر مبلغ ودیعه نسبتاً نصف دیگر را توقیف می نمایند.

مستثنیات دین در مهریه

یکی از دیونی که در دعاوی خانوادگی مطرح می شود بحث مهریه ی زن است از آنجا که مهریه هم دینی بر گردن زوج می باشد و در مهریه های عند المطالبه زن می تواند هر زمان که بخواهد طلب خود بابت مهریه را از مرد مطالبه کند اگر زوج از پرداخت مهریه امتناع کند زن می تواند با رجوع به اداره ی ثبت و معرفی اموال زوج درخواست دریافت مهریه ی خود را کند در این میان اموالی از زوج که مطابق با ماده ی ٢۴ قانون نحوه ی اجرای محکومیت های مالی جزو مستثنیات دین می باشند قابلیت توقیف برای تادیه مهریه ی زن را ندارند و بنابراین این اموال باید از توقیف خارج شود.بنابراین منزل مسکونی در شان زوج، ابزار و وسایل مخصوص و لازم برای شغل زوج، خودروی متناسب با شان زوج و تلفن مورد نیاز زوج از زمره ی مستثنیات دین محسوب می شوند که برای دریافت طلب مهریه توسط زوجه قابلیت توقیف ندارند.

در صورت اعسار و ناتوانی مرد از پرداخت مهریه و نفقه ، این دیون چگونه پرداخت می شوند؟

مهریه عند الاستطاعه و مستثنیات دین

از آنجا که مهریه ی زوجه می تواند عند المطالبه یا عند الاستطاعه باشد و بر هر یک از این موارد مهریه احکام خاصی بار می شود ممکن است سوال شود که اجرای قاعده ی مستثنیات دین در مهریه های عند الاستطاعه چگونه است؟ در این خصوص و در ابتدا باید گفت مهریه ی عند الاستطاعه نوعی از مهریه است که به موجب آن زوجه نمی تواند مانند مهریه ی عند المطالبه هر زمان که بخواهد مهریه ی خود را از زوج طلب کند بلکه در زمانی می تواند مهریه ی خود را طلب کند که زوج توانایی و تمکن مالی برای پرداخت مهریه به همسر خود را داشته باشد. اما در این خصوص باید گفت که چه در مهریه ی عند المطالبه و چه در مهریه ی عند الاستطاعه احکام مستثنیات دین یکسان است.

مصادیق مستثنیات دین در مهریه

مطالبه ی طلب از اداره ی ثبت

هنگامی که طلبکار به دنبال توقیف اموال بدهکار می باشد یکی از مراجعی که در تسریع دسترسی او به اموال بدهکار یا محکوم علیه نقش به سزایی دارد اداره ی ثبت است. اداره ی ثبت با بررسی اموال و املاکی از شخص بدهکار که سند رسمی به نام اوست حکم به توقیف مال می دهد و با درخواست استعلام از اداره ی ثبت اگر بدهکار مالی داشته باشد که جزو مستثنیات دین باشد از آن رفع توقیف می شود.

تشخیص مستثنیات دین با چه مرجعی است؟

برای تشخیص اینکه آیا مال معرفی شده از جانب طلبکار متناسب با شان عرفی محکوم علیه یا بدهکار است یا خیر پای مراجع قضایی به میان می آید. در این خصوص مرجع تصمیم گیرنده دادگاه صادر کننده ی حکم قطعی است البته در مواردی مانند اجرای رای داوری یا هیات های حل اختلاف اداره کار به دلیل آنکه این آراء توسط دادگاه صادر نشده است تشخیص متناسب بودن یا نبودن اموال توقیفی با شان عرفی محکوم علیه یا بدهکار با دادگاه اجرا کننده ی حکم است و تصمیم دادگاه در این باره قابل اعتراض نمی باشد.

چه مواردی از مستثنیات دین استثناء می شوند؟

در مواردی امکان توقیف اموالی از محکوم علیه یا بدهکار با وجود اینکه این اموال جزء مستثنیات دین هستند وجود دارد این موارد عبارتند از:

 ● بر اساس تبصره ی ماده ی ۵٢٣ قانون آیین دادرسی مدنی چنانچه حکم جزایی صادره از مراجع کیفری مبنی بر استرداد یا ضبط کل یا بخشی از اموال محکوم علیه باشد مستثنیات دین در این مورد لحاظ نخواهد شد.

 ● به طور کلی در هر کجا که دینی موجود باشد، رعایت این قاعده الزامی است. پس در مواقعی که دینی وجود داشته باشد و طلبکار در صدد مطالبه ی طلب خود است (نه در ارتباط با دعاوی عینی) در این صورت مال مزبور قابل توقیف خواهد بود و با محدودیتی به نام مستثنیات دین مواجه نخواهیم بود برای مثال اگر خودروی متعلق به شخص دیگری در تصرف غیر باشد و مالک بخواهد آن را مسترد کند شخص متصرف نمی تواند ادعا کند این خودرو جزء مستثنیات است و آن را باز نگرداند.

● مطابق با قانون ، این قاعده تا زمان حیات محکوم علیه یا بدهکار جاری است لذا این حکم در خصوص اموال محکوم علیه یا بدهکار متوفی اعمال نمی شود.

 آیا سهم الارث توقیفی محکوم علیه جزء مستثنیات دین محسوب می شود؟

سهم الارث جزو مستثنیات دین محسوب نمی گردد تا قابل توقیف نباشد . مطابق نظریه مشورتی ۹۶۹۹/۷-۲/۱۰/۱۳۸۰ اداره کل حقوقی قوه قضائیه ، این قاعده تا زمان حیات محکوم علیه است و خانه او پس از مرگش ،از مستثنیات خارج از جمله ما ترک است و ورثه نمی توانند به عذر اینکه فاقد منزل مسکونی است آن را شامل این حکم بدانند .البته این نظر در مورد مال غیر منقول یا ملک است.

مصادیق مستثنیات دین در سهم الارث

مستثنیات دین در قانون جدید شامل چه مواردی می شود؟

نتیجه گیری

مستثنیات دین یکی از موارد مهم و مطرح در اجرای دعاوی حقوقی می باشد. هنگامی که شخصی از دیگری طلبی دارد و علیه او طرح دعوا می کند و در این دعوا پیروز می شود حالا نوبت به پرداخت آن دین به طلبکار می رسد در اینجا اگر محکوم علیه یا بدهکار از پرداخت دین امتناع کند شخص طلبکار می تواند توقیف اموال او را بخواهد در اینجا بحث مستثنیات دین مطرح می شود چرا که شخص طلبکار نمی تواند اموالی که جزء ضروریات و مایحتاج زندگی بدهکار است را توقیف کند. مصادیق مستثنیات دین نیز در قانون مطرح شده است و ما در این مقاله به بررسی این مفهوم و مصادیق مستثنیات دین در قانون پرداختیم.

مقالاتوکیل حقوقی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *